Kamus-ı Muhit - أم القرآن maddesi

Pes bunda dört lügat olur. أُمٌّ [umm] ki hemzenin zammıyladır ve إِمٌّ [imm]dir, hemzenin kesriyle ve أُمَّةٌ [ummet]tir hâ’yla ve أُمَّهَةٌ [ummehet]tir iki hâ’yla. Şârih der ki ehl-i tahkîk kavli üzere أُمَّةٌ [ummet] ve أُمَّهَةٌ [ummehet] lügat-ı mahsûsalardır. أُمٌّ [umm] lafzının aslı kezâlik أُمَّهَةٌ [ummehet]tir, hâ΄ mezîd değildir. İntehâ. Ve أُمٌّ [umm] lafzını أَبٌ [eb] kelimesine taglîb edip هُمَا أُمَّاكَ derler هُمَا أَبَوَاكَ maʹnâsına. Ve ʹinde’l-baʹz bundan murâd وَالِدَةٌ [vâlidet] ile خَالَةٌ [ḣâlet]tir; yukâlu: هُمَا أُمَّاكَ أَيْ أُمُّكَ وَخَالَتُكَ Şârih der ki kavl-i evvele göre asl maʹnâsından me΄hûz olmakla hilâf-ı kıyâs mü΄ennes müzekkere taglîb olundu. Ve

أُمٌّ [umm] Bir adamın yaşlı ve müsinne olan zevcesine ıtlâk olunur. Ve bir adamın mesken ve me΄vâsına ıtlâk olunur. Ve bir kavm ve cemâʹatin hizmet-kârına denir; yukâlu: هُوَ أُمُّ الْقَوْمِ أَيْ خَادِمُهُمْ Ve her nesnenin asl ve ʹimâdına denir; yukâlu: هُوَ أُمُّهُ أَيْ أَصْلُهُ وَعِمَادُهُ Ve

أُمُّ الْقَوْمِ [ummu’l-kavm] Bir cemâʹatin başbuğuna ve serkârına ıtlâk olunur; yukâlu: هَذَا أُمُّ الْقَوْمِ أَيْ رَئِيسُهُمْ Ve

أُمُّ الْقُرْآنِ [ummu’l-Ḵur΄ân] Fâtihadır, ʹalâ-kavlin şerâyiʹ ve ahkâm ve ferâyiz âyetlerinden her âyet-i muhkemeye ıtlâk olunur; tekûlu: قَرَأْتُ أُمَّ الْقُرْآنِ أَيِ الْفَاتِحَةَ أَوْ كُلَّ آيَةٍ مُحْكَمَةٍ مِنْ آيَاتِ الشَّرَائِعِ وَالْأَحْكَامِ وَالْفَرَائِضِ